Normal Gitara Ne Denir? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden Bir İnceleme
Normal gitara ne denir? Bu soru, genellikle müzikle ilgilenenler için basit bir teknik sorudan ibaret gibi görünse de, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet bağlamında oldukça derin anlamlar taşıyan bir tartışmaya dönüşebilir. İstanbul’un kalabalık caddelerinden, toplu taşımadaki hareketliliğe kadar her yerde karşımıza çıkan “normal” ve “farklı” olma kavramları, toplumsal yapıyı nasıl şekillendiriyor? Hangi müzik türlerinin hangi toplumsal gruplara ait olduğu ve insanların bu kalıplara nasıl itildiği üzerine düşünmek, bu sorunun cevaplarını bulmamıza yardımcı olabilir.
Gitara ve Müzik Dünyasında Toplumsal Cinsiyet
Birçok insan, gitara “normal” bir çalgı olarak bakar. Ancak bu normal olma durumu, müziğin tarihsel gelişiminden, toplumsal yapının içine işlemiş kalıplara kadar uzanan bir çok faktörle şekillenmiştir. Özellikle gitar, tarihsel olarak erkek egemen bir enstrüman olarak algılanmıştır. Genç yaşlarımda, İstanbul’daki bir çok müzik mağazasında gezdiğimde, genellikle gitar alırken karşılaştığım satıcılar, bu enstrümanın erkekler için “doğal” olduğunu düşünüyordu. Ne zaman bir kadın girse, satıcıların tavrı değişiyor; “Kadınlar için daha zarif, kolay çalınan modeller var” gibi cümleler duyuyordum. Sokakta gördüğüm her gitarist, neredeyse istisnasız, erkekti. Gitarla uğraşan kadınların sayısı ise çok düşüktü.
Kadınların müzikle daha az ilişkilendirilmesinin arkasında toplumsal cinsiyet rollerinin etkisi büyük. Bir kadının müziğe, özellikle de gitar çalmaya yönelmesi, bazı çevrelerde şaşkınlıkla karşılanıyor. Oysa ki, müzik tarihindeki pek çok büyük kadın sanatçı da gitarı ustalıkla kullanmıştır. Fakat bu müzikal başarı, genellikle erkek sanatçılara oranla daha az görünür olmuştur. Gitar gibi “erkekçe” bir enstrümanın, toplumun gözünde de bir erkek meselesi haline gelmesi, kadınların müzik alanındaki yerini kısıtlayan bir etki yaratıyor.
Çeşitlilik ve Gitar: Kimler “Normal” Sayılır?
İstanbul’un sokaklarında yürürken, karşılaştığım farklı sosyal grupların gitarla ilişkisi de oldukça ilginç. Kimi insanlar, sokakta gitar çalan gençlerin performanslarını bir eğlence olarak görürken, bazıları bunu bir kültür faaliyeti, bir ifade biçimi olarak kabul ediyor. Ancak gitar çalan kişinin kimliği, toplum tarafından “normal” kabul edilip edilmediği konusunda belirleyici oluyor. Bir erkek, uzun saçlarıyla sokakta gitar çalarken çok geçmeden etrafındaki kalabalıktan alkış alabilirken, aynı durumu yapan bir kadın ya da genç bir kız, daha farklı bir bakışla karşılaşabiliyor.
Toplumsal cinsiyetin dışında, etnik köken ya da sınıf farkı da müzikle ilişkilendirilen “normal” olma durumunu etkiliyor. Gitar, çoğunlukla üst sınıf ve beyaz tenli erkeklerle özdeşleştirilen bir enstrüman olabiliyor. Hangi gruptan geldiğiniz, müzikle kurduğunuz ilişkinin nasıl şekilleneceğini belirleyebiliyor. Geçenlerde, İstanbul’un kalabalık bir caddesinde, bazı gençlerin sokak konserini izledim. Performansı izleyenler arasında, etnik kökeni farklı, giyimi alışılmışın dışında olan birkaç kişi vardı. Bu kişiler genellikle arka planda kalırken, çoğunluğu oluşturan daha rahat, popüler giyimli insanlar, sahnede daha fazla görünür oldular. Bu durum, gitarın kimi toplum kesimleri için bir özgürlük aracı olmasına karşın, diğer kesimlerde hâlâ belirli toplumsal normlara, kimliklere dayandırıldığını gösteriyor.
Gitarın Sosyal Adalet Perspektifinden Değerlendirilmesi
Birçok insan için gitar, bir ifade biçimi ya da kişisel bir özgürlük aracıdır. Fakat bu özgürlük, herkes için aynı şekilde mevcut değildir. Toplumun normatif yapısı, müzik ve sanatla uğraşan insanların hangi kimliklere sahip olacağını da belirleyebiliyor. Müzik, kendi başına sosyal adaletin sesi olabilir, ancak bu sesi dinleyenlerin kimliği, sanatçının kendisini ifade etme biçimini etkileyebilir. Bu, sadece müzikle sınırlı olmayan bir sorundur. Hangi mesleklerin “erkek işi” ya da “kadın işi” olarak algılandığı, hangi işlerin “normal” kabul edildiği gibi sorular da bu bağlamda önemlidir.
Müzik alanındaki çeşitlilik, bir yandan artıyor gibi görünse de hâlâ belirli kalıplara bağlı kalınıyor. Gitara “normal” ya da “doğal” denmesi, bu enstrümanın kimi toplumsal gruplar tarafından kucaklanıp, kimileri tarafından ise uzak durulmasına yol açabiliyor. Sokakta karşılaştığım gitar çalan gençler, daha çok alt sınıfın, müzikle ilgilenen bireylerinden oluşuyordu. Fakat bu gitar çalma alışkanlıkları, her zaman belirli sınırlar içinde kalıyordu. Çünkü “gitar çalmak” ya da “müzik yapmak” gibi faaliyetler, bazı grupların daha kolay erişebileceği aktivitelerken, başka grupların buna erişimi kısıtlanabiliyor.
Günlük Hayatta Toplumsal Normlar ve Gitar
Bir gün İstanbul’un Mecidiyeköy semtinde, bir alışveriş merkezinin önünde gitar çalan bir grup genç gördüm. Çaldıkları şarkı, toplumun genelinde bilinen bir pop şarkısıydı. Bu şarkıyı çaldıkları için etraflarındaki kalabalık ilgisini çekmişti. Ancak bir başka sokakta, gitara hiç de alışılmadık bir şekilde, eski bir tarzda çalınan bir şarkı çalındığında, izleyenlerin tavrı çok daha farklıydı. Toplumun kabul ettiği “normal” müzik türlerinin dışındaki müzik, dışlanma ile yüzleşiyordu. Bu, toplumun müzikle kurduğu ilişkinin, bireylerin kimliklerini nasıl şekillendirdiğinin bir örneğiydi. Gitar çalan bu kişiler, kendi müziklerini ifade etme çabası içindeydiler, fakat bunu yaparken toplumsal normların dışına çıkmamaya özen gösteriyorlardı.
Sonuç: Müzik, Kimlik ve Toplumsal Cinsiyet
Normal gitara ne denir? sorusu, müzikle ilgilenen herkes için farklı anlamlar taşıyor. Gitara ve diğer müzik enstrümanlarına bakış açımız, sadece teknik bir tercih meselesi değil, aynı zamanda toplumsal yapılarla, kimliklerle, sınıfla ve cinsiyetle iç içe geçmiş bir olgudur. Gitara “normal” denmesi, enstrümanın cinsiyetçi bakış açıları, toplumsal sınıflar ve kültürel kalıplar üzerinden biçimlendirilmiş bir tanımlamadır. Bu noktada, müzik herkesin erişebileceği bir ifade biçimi olmalı ve “normal” olma kavramı, toplumsal eşitsizliklere dayalı kalıplardan sıyrılmalıdır.